Stefan Henryk Bereza (1888-1939)

Data urodzenia: | 09 marzec 1888 |
Miejsce urodzenia: | Siedlce |
Rodzice: | Stanisław i Walentyna z d. Bogucka |
Rodzeństwo: | Halina, Witold i Jerzy |
Stan cywilny: | żonaty (1. Lidia Bolin, 2. Natalia Ludwika Bobrowska od 1922) |
Dzieci: | Andrzej (z pierwszego małżeństwa) |
Zawód: | prawnik, pianista, kompozytor |
Związany z miejscami: | Siedlce, Jałta, Moskwa, Charków, Warszawa, Gdynia |
Urodził się 9 marca 1888 r. w Siedlcach (zabór rosyjski). Był synem Stanisława (1850-1911), siedleckiego adwokata i Walentyny z Boguckich (1857-1936). Jego dziadkiem był Wincenty Bereza, prokurator Trybunału Cywilnego w Siedlcach. Miał siostrę Halinę (1883-1974), nauczycielkę języka francuskiego oraz dwóch braci: Witolda (1884-1932), absolwenta Akademii Rolniczej w Dublanach, dr. chemii, pracownika Państwowego Instytutu Naukowego Gospodarstwa Wiejskiego w Puławach, i Jerzego, inżyniera, absolwenta Wydziału Technicznego Uniwersytetu w Liѐge w Belgii oraz członka Polskiego Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Województwa Śląskiego.
W 1902 r. Stefan jako uczeń czwartej klasy rosyjskiego gimnazjum w Siedlcach uczestniczył w strajku szkolnym, domagając się prawa do nauki religii w języku polskim. Strajkował również w 1905 r., za co wydalono go z siódmej klasy. Jesienią dołączył do ósmej klasy polskiej szkoły. Maturę zdawał eksternistycznie w gimnazjum w Jałcie.
W 1913 r. ukończył Wydział Prawny Cesarskiego Uniwersytetu Moskiewskiego oraz Konserwatorium Muzyczne w klasie fortepianu z tytułem „artysta wyzwolony”. Był aktywnym członkiem kolonii polskiej. Kierował działem muzycznym Domu Polskiego w Moskwie. W latach 1915-1917 był profesorem konserwatorium muzycznego w Charkowie.
W II Rzeczpospolitej był naczelnikiem Wydziału Komisariatu Rządu w Warszawie (1919-1922). W 1920 r. ochotniczo wstąpił do Wojska Polskiego i wziął udział w wojnie polsko-bolszewickiej w pułku „Obrońcy Stolicy”.
W latach 1922-1936 pracował jako adwokat w Warszawie. Był również sekretarzem Komitetu Warszawskiego Towarzystwa Muzycznego oraz kierownikiem Wyższej Szkoły Muzycznej im. Fryderyka Chopina.
Od 1937 r. mieszkaniec Gdyni. Początkowo mieszkał przy ul. Świętojańskiej 42/2, następnie przy ul. Eugeniusza Kwiatkowskiego 32/33. Był notariuszem i członkiem Zarządu Gdyńskiego Towarzystwa Muzycznego.
Najprawdopodobniej zamordowany w Lasach Piaśnickich 11 listopada 1939 roku.
Dwukrotnie żonaty. Jego żonami były Lidia Bolin (1897-1963) oraz Natalia Ludwika Bobrowska (ślub 26.02.1922). Druga żona Natalia Ludwika Bobrowska była lekarzem-ordynatorem w Wojskowym Szpitalu im. Marszałka Piłsudskiego w Warszawie. Z pierwszego związku małżeńskiego z Lidią Bolin urodził się w Moskwie syn Andrzej (1918-2012). Po śmierci ojca Andrzej został przysposobiony przez drugiego męża matki, przyjmując podwójne nazwisko Bereza-Jarociński. Był polskim dyplomatą w Norwegii oraz autorem książek o tym kraju („Królestwo Norwegii”, „Zarys dziejów Norwegii”).
Posiada symboliczny grób na cmentarzu ewangelicko-augsburskim w Warszawie (sektor AL51, rząd 1, numer 34).
Źródła tradycyjne:
- Bojarska B., Piaśnica. Miejsce martyrologii i pamici. Z badań nad zbrodniami hitlerowskimi na Pomorzu, Wejherowo 2022.
- Encyklopedia Gdyni, Gdynia 2006.
Źródło internetowe:
- Wyszukiwarka grobów na Cmentarzu Ewangelicko-Augsburskim Świętej Trójcy w Warszawie: https://wawamlynarska.grobonet.com/grobonet/start.php?id=detale&idg=21098&inni=0&cinki=0 [dostęp dn. 10.12.2025 r.]
- Kolekcja Haliny Berezy w Archiwum Państwowym w Siedlcach: https://archiwarodzinne.gov.pl/kolekcje/kolekcja-haliny-berezy- [dostęp dn. 10.12.2025]
- Świadkowie przeszłości ziemi siedleckiej (biogramy): https://czasopisma.uph.edu.pl/historiaswiat/article/view/852 [dostęp dn. 10.12.2025]
Źródło fotografii: fotokopia ze zbiorów Muzeum Piaśnickiego
Opracowanie: Agnieszka Wszałek
